فسفر سفید و سوختگی ناشی از آن

[drdeljeen]

معرفي بيمار

در ژانويه سال 2009، مردي 18 ساله به دنبال اصابت يک بمب آتش‌زا به بخش اورژانس مراجعه کرد. وي داراي لکه‌هاي سوختگي تمام‌ضخامت دردناکي بود که با بافت متلاشي‌شده احاطه شده بود. زخم‌ها 30 از سطح بدن بيمار را مي‌پوشاند و در هر دو اندام فوقاني و تحتاني و شانه راست وي پراکنده بود. هيچ علامتي از سوختگي تنفسي وجود نداشت. پس از تشخيص باليني سوختگي با فسفر سفيد و اطمينان از برقراري راه هوايي، تجويز مايعات احيا آغاز و زخم‌ها با محلول بيکربنات سديم رقيق‌شده پيش از انجام پانسمان خيس، شستشو داده شد.

يک روز پس از بستري در بخش سوختگي، خروج دود سفيد از زخم‌هاي بيمار مورد توجه قرار گرفت. در اين زمان زخم‌هاي بيمار حاوي بافت نکروتيک زيادي بود که به بافت‌هاي زيرين گسترش يافته بود بيمار به سرعت براي انجام دبريدمان و برداشت بافت نکروتيک و خارج کردن ذرات فسفر سفيد به اتاق عمل برده شد. هنگام دبريدمان، پرتاب شدن اتفاقي يک ذره فسفر سفيد سبب سوختگي سطحي روي گردن يکي از پرستاران شد. بيمار براي پايش علايم حياتي، اختلالات الکتروليتي (به ويژه هيپوکلسمي)، و الکتروکارديوگرام (ECG) به بخش مراقبت‌هاي ويژه منتقل شد. پس از 8 روز بستري در بيمارستان، بيمار حال نسبتا خوبي داشت و بدون هر گونه عارضه سيستميک مرخص شد. پس از 16 ماه پيگيري، بيمار به طور کامل خوب شده بود؛ با اين همه، بافت‌هاي جوشگاهي هيپرتروفيک و کمي دردناک بر روي سينه، بازو و ران باقي مانده بود



فسفر سفيد ماده جامد مشتعل‌شونده، دودزا، موم‌مانند و به رنگ زرد شفاف است که عمدتا کاربردهاي نظامي و صنعتي دارد. در حضور اکسيژن، اين ماده خودبه‌خود آتش مي‌گيرد و شعله‌اي زردرنگ و دودي متراکم توليد مي‌کند و فقط در صورت فقدان اکسيژن يا سوختن کامل خاموش مي‌شود. فسفر سفيد در صورت تماس با پوست بدون پوشش سبب بروز سوختگي‌هاي شيميايي دردناک مي‌شود؛ اين سوختگي‌ها بيشتر به صورت ضايعات زردرنگ و نکروتيک با ضخامت کامل هستند که هم ناشي از گرما و هم ناشي از خود ماده شيميايي است. از آنجايي که فسفر سفيد حلاليت بسيار بالايي در چربي دارد، سوختگي‌ها اغلب در عمق بافت‌هاي زيرين گسترش مي‌يابد و سبب بهبود ديررس زخم مي‌شود. همچنين جذب سيستميک فسفر سفيد مي‌تواند به دليل اثر روي الکتروليت‌ها، کليه، کبد و قلب سبب بروز سندرم نارسايي چندعضوي شود. کمک‌هاي اوليه در موارد سوختگي با فسفر سفيد شامل خارج کردن لباس‌هاي بيمار و شستشو با سالين يا پانسمان خيس‌شده با آب است. در مطالعات حيواني و گزارش‌هاي موردي، شستشوي مداوم در بخش اورژانس و خارج کردن ذرات فسفر سفيد به منظور کاهش عوارض سوختگي توصيه شده است. با استفاده از لامپ وود (نور فرابنفش) يا محلول سولفات مس 5/0 مي توان ذرات باقي‌مانده در زخم را شناسايي کرد. در بيماران بسيار بدحال، برداشتن بافت‌هاي نکروتيک و پيوند پوست به همراه جايگزيني کافي مايعات و پايش مداوم الکتروليت‌ها و نوار قلب بيمار براي جلوگيري از عوارض قابل پيش‌بيني مانند هيپوکلسمي، هيپرفسفاتمي، يا آريتمي‌هاي قلبي ضروري است. سوختگي‌هاي ناشي از فسفر سفيد با موربيديته قابل توجهي همراه هستند که اغلب بستري طولاني‌مدت در بيمارستان را ضروري مي‌سازد. موارد شديد سوختگي مي‌توانند مرگبار باشند. نمي‌توانيم برآوردي از موارد اين‌چنيني را در بخش سوختگي مرکزمان ارايه دهيم، زيرا در وضعيت جنگي هستيم و اين موارد به صورت رسمي به ثبت نمي‌رسد؛ اين سوختگي‌ها به ندرت در طبابت روزمره ديده مي‌شوند و موارد گزارش‌شده آن در منابع پزشکي محدود هستند. بر اساس کنوانسيون ملل متحد در مورد سلاح‌هاي متعارف خاص، هدف قرار دادن افراد غيرنظامي با سلاح‌هاي آتش‌زا ممنوع است. (توضيح شوراي سردبيري: اين مقاله توسط چند متخصص جراحي پلاستيک از فلسطين اشغالي، به نگارش درآمده است).