وقتي شيرخواران استفراغ مي‌کنند.......

[ziba]

مريم منصوري/گفتگو با دکتر غلامرضا خاتمي فوق‌تخصص گوارش اطفال و استاد دانشگاه علوم‌پزشکي تهران
وقتي شيرخواران استفراغ مي‌کنند...

داخل مترو ايستاده بودم و به شير خوردن کودکي نگاه مي‌کردم که با اشتياق فراوان شير مادرش را مي‌خورد. لحظاتي بعد شير خوردن کودک تمام شد و مادرش او را در آغوش گرفت و به آرامي به پشتش زد تا به اصطلاح آروغش را بگيرد....

کودک آروغش را زد اما لحظاتي بعد شيري را که خورده بود بالا آورد. مادر کودک با ديدن اين صحنه با حالتي کلافه شروع به تميز کردن لباسش کرد. طاقت نياوردم و گفتم: «عيب نداره همه بچه‌ها همينطوري‌اند.» نگاهم کرد و گفت: « خسته شدم از بس بالا آورده! دکتر هم بردمش بهش دارو داده. فکر کن يه بچه 70 روزه بايد دارو بخوره. حالا تا کي، خدا مي‌دونه.» جمله‌اش که تمام شد به ايستگاه رسيده بود و بايد پياده مي‌شد. در حالي که اين سوال در ذهن من تکرار مي‌شد که چرا براي يک بچه 70 روزه بايد اين حالت به‌وجود ‌آيد؟ به همين بهانه خدمت دکتر غلامرضا خاتمي، فوق‌تخصص گوارش اطفال و استاد دانشگاه علوم‌پزشکي تهران و رييس انجمن پزشکان کودکان ايران رسيديم تا پاسخگوي سوالاتمان باشد.


سلامت: آقاي دکتر! بالا آوردن يا برگشت غذا از معده به مري که در شيرخواران زياد هم ديده مي‌شود چگونه به وجود مي‌آيد؟

در دستگاه گوارش کودکان و بزرگسالان بين مري و معده يک اسفنگتر يا دريچه‌اي وجود دارد که هنگام خوردن غذا باز مي‌شود تا شير يا هر غذايي که کودک مي‌خورد وارد معده‌اش شود. پس از غذا خوردن اين اسفنگتر بسته مي‌شود و اجازه نمي‌دهد محتويات معده به سمت مري برگردد اما در نوزادان اسفنگتر در انتهاي تحتاني مري شل است و اين شلي، طبيعي است. در واقع بين 50 تا 70 درصد نوزادان و شيرخواران اين مشکل را دارند و ما هميشه به خانواده‌ها تذکر مي‌دهيم که اگر نوزاد يا شيرخوار 3 تا 4 ماهه‌‌اي بعد از خوردن شير مقداري از آن را برمي‌گرداند اين امر مشکلي ايجاد نمي‌کند و طبيعي است. به همين دليل نام اين پديده را ريفلاکس فيزيولوژيک گذاشته‌اند.

سلامت: آيا ريفلاکسي هست که حالت فيزيولوژيک نداشته باشد و علتش مرضي باشد؟

بله! در پاره‌اي از بيماري‌ها، ريفلاکس ادامه پيدا مي‌کند و از جنبه طبيعي بودن خارج مي‌شود. عواملي که مي‌توانند اين مشکل را ايجاد کنند عبارتند از: وجود مشکلي در مري مانند تنگي مري که در اين حالت برگشت غذا مکررا صورت مي‌گيرد و خاص زمان شيرخوردن کودک نيست. نوزاداني هستند که وقتي به دنيا مي‌آيند مري تنگي دارند و لازم است که جراحي شوند. يکي از عوارض اين جراحي‌ها طولاني شدن ريفلاکس است. کودکاني که به موادغذايي آلرژي دارند. بعضي از بيماري‌هاي ديگر مانند آسم گاهي اوقات با برگشت موادغذايي همراه هستند. بيماري سيستيک فيبروزيس، بيماري خاصي است که يکي از علايم آن ريفلاکس است. اگر ريفلاکس با اين مشکلات ديده شود ديگر طبيعي نيست و نياز به درمان خاص خودش را دارد. عامل بعدي ريفلاکس، سرفه است. کودکاني که زياد سرفه مي‌کنند فشار داخلي شکم‌شان بالا مي‌رود و اين امر سبب باز شدن دريچه مري و معده مي‌شود و محتويات معده بالا مي‌آيد. حال هر عاملي که سبب سرفه کودک شود مي‌تواند ريفلاکس ايجاد کند و تا آن عامل رفع نشود ريفلاکس نيز اصلاح نخواهد شد.

سلامت: ريفلاکس خودش را با چه علايمي نشان مي‌دهد؟ مادر بايد چگونه متوجه آن شود؟

ريفلاکس طبيعي علايم، خيلي مختصري دارد و معمولا مادر متوجه آن مي‌شود. وقتي کودک شير خورده و معده‌اش پر است هنگام خواباندن مقداري شير از دهانش خارج مي‌شود. غير از اين علامت، مشکل ديگري با اين کودکان نداريم. وزن‌گيري و اشتهاي کودک خوب است و در معاينه کودک مشکلي ديده نمي‌شود و کودک نياز به هيچ دارو و آزمايشي ندارد و والدين نبايد نگران باشند زيرا تا 3، 4 ماهگي ريفلاکس بهبود مي‌يابد و کمتر کودکي است كه ريفلاکس‌اش بيشتر از 3 تا 4 ماه طول بکشد. البته تعداد کمي از کودکان تا يک سالگي و تعداد بسيار کمتري تا 2 سالگي اين مشکل را دارند اما بعد از 2 سال ديگر مشکلي در آنها نخواهيم ديد.

سلامت: پس ريفلاکس فيزيولوژيک نياز به درمان خاصي ندارد؟

نه! براي درمان اين‌گونه کودکان کار خاصي انجام نمي‌دهيم و فقط توصيه مي‌کنيم 10 دقيقه پس از شير خوردن کودک او را در حالت قائم نگه داريد. به اين شکل که کودک را در آغوش بگيريد. سرش را روي شانه‌تان بگذاريد و به کودک فرصت بدهيد تا هوايي را که بلعيده به صورت آروغ خارج کند. سپس او را به پهلوي راست يا چپ بخوابانيد. ضمن اينکه دقت کنيد والدين و اطرافيان نبايد کودک را بالا و پايين بيندازند.

سلامت: اگر ريفلاکس‌ها طولاني‌تر شد و از 2 سال گذشت چه بايد بکنيم؟

ببينيد! شايع‌ترين علتي که سبب مي‌شود ريفلاکس در کودکان ادامه پيدا مي‌کند، آلرژي و حساسيت به بعضي از غذاهايي است که در دسترس کودکان قرار دارد. ما هميشه توصيه مي‌کنيم به شير کودکاني که در دوره شيرخواري هستند، توجه شود. اگر کودک از شير مادر تغذيه مي‌کند از مادر مي‌خواهيم که موقتا شير پاستوريزه نخورد و به جاي آن از قرص کلسيم استفاده کند. زيرا زماني که مادر شير پاستوريزه مي‌خورد مقداري از مواد آن وارد شير خودش مي‌شود و وقتي کودک شير مادرش را مي‌خورد عکس‌العمل نشان مي‌دهد. اگر کودک بزرگ‌تر باشد يا به دليل مشکلي که دارد در همين يک سال اول از شيرخشک استفاده کند به طور قطع بايد مصرف شيرخشک را قطع کنيم زيرا شيرخشک هم مانند شير پاستوريزه است. بنابراين بايد به جاي شيرخشک از شير رژيمي‌اي استفاده کنيم که براي آلرژي کودک مناسب‌تر است. اين شيرها انواع و اقسام دارند که پزشک معالج يکي از آنها را تعيين خواهد کرد. يکي از شيرها، شير سويا است. اگر کودک بزرگ‌تر و در سنين بالاي 2 سال است و سر سفره غذا مي‌خورد، محدوديت در دامنه غذايي‌اش بيشتر مي‌شود. يعني ضمن اينکه بايد کمتر از شير مصرف کند همچنين بايد مصرف موادي مانند نوشابه، سس، غذاهاي خارج از خانه مانند انواع فست‌فود، کاکائو، شکلات، بادام، پسته و ... را از برنامه غذايي کودک حذف يا بسيار محدود کرد يا از تست آلرژي استفاده نمود. در اين صورت ريفلاکس کودکاني که ناشي از آلرژي است با اين توصيه‌ها رفع خواهد شد.

سلامت: حرف آخر؟

کودکاني که به زور غذا به آنها تحميل مي‌شود، برگشت غذا دارند و گاهي استفراغ مي‌کنند اما اين مشکل مرضي نيست. درواقع، اين عکس‌العملي به خواسته مادر است. بايد بدانيد که اشتهاي کودکان نوساني است. زماني مي‌بينيد که کودک صبحانه‌اش را خيلي خوب مي‌خورد اما عصر کمتر مي‌خورد يا دو روز اول هفته را خوب غذا خورده ولي دو روز بعدي را کمتر مي‌خورد. اين دليل نمي‌شود زماني که اشتهاي کودک کم شده به زور به او غذا بدهيد. هم معده توان آن را ندارد و هم کودک از نظر عاطفي با مادر کشمکش پيدا مي‌کند ولو اينکه غذايش شيرمادر باشد.

salamatiran